Spotlight 01-2021

8 Spot light! 9 Spot light! Als een tatoeage tot complicaties leidt Al duizenden jaren plaatsen mensen tatoeages op hun lichaam . Gebeurde dat in het verleden vooral om rituele of symbolische redenen, nu groeit de populariteit als decoratie sterk. Meestal geeft een tattoo geen problemen , maar heel soms kunnen er huidklachten ontstaan, ziet Sebastiaan van der Bent. Hij is dermatoloog in het Alrijne Ziekenhuis in Leiden en leidt daar de Tattoopoli. In april promoveert hij op eerder onderzoek naar de complicaties die tattoos kunnen geven. TEKST: ARNOUD KLUITERS FOTO: THIERRY SCHUT EN ARCHIEF QUIRINE OVEREIJNDER TATTOOPOLI ‘Heel soms leidt een gezette tattoo tot een auto-immuunreactie zoals vitiligo’ H et is 2013 als Sebastiaan van der Bent (32) tijdens zijn opleiding voor het eerst in aanraking komt met mensen die huidafwijkingen krijgen na het zetten van tatoeages. “De eerste patiënt was een vrouw met een geïrriteerde tatoeage van bloemetjes op haar voet. Zoekend in de medische literatuur bleek er weinig informatie te vinden: wat is bijvoor- beeld de oorzaak van deze reactie, hoe behandel je dit en wat gebeurt er als ik voor onderzoek een stukje huid verwijder?” Van der Bent werkt op dat moment in het Alrijne Ziekenhuis in Leiderdorp (het voormalige Rijnland Ziekenhuis). Hij besluit zich verder in het onder- werp te verdiepen en zet een studie op. Via via komt hij terecht bij een Tattoopoli in het Deense Kopen- hagen (zie kader ‘Internationale collega's’). Daar laat hij zich verder bijscholen. Uiteindelijk leidt zijn enthousiasme ertoe dat Van der Bent in 2017 in het VU medisch centrum in Am- sterdam de eerste Nederlandse Tattoopoli opricht. Na zijn afstuderen zette hij deze vorig jaar voort in het Alrijne Ziekenhuis, locatie Leiden. Nauwkeurigere informatie “Dankzij de oprichting van de Tattoopoli kwamen opeens mensen uit heel het land bij mij terecht, wanneer hun huisarts of een plaatselijke dermato- loog zelf geen raad wist met ontstane huidklachten. Hierdoor kon ik meer en nauwkeuriger informatie verzamelen. Ik formeerde een team, zette studenten aan het werk, startte studies en kon alle vergaarde data gebruiken voor mijn proefschrift”, aldus Van der Bent. “Voor ik straks meer zeg over de verschillende com- plicaties die kunnen optreden, wil ik iets benadruk- ken: ik ben absoluut niet tegen tatoeages. Er zijn namelijk veel voordelen en positieve toepassingen van tatoeages. Hoewel tatoeëren over het algemeen zonder problemen gebeurt, is het wel belangrijk om goed op de hoogte te zijn van mogelijke complica- ties.” Mochten er toch huidklachten ontstaan, dan kun- nen mensen niet alleen bij de Tattoopoli terecht voor behandeling ervan, maar ook bij de huisarts. De poli in Leiden wordt vooral bezocht bij heviger of moeilijker te behandelen klachten (zie kader 'Rode inkt' op pagina 10). “Al is het nooit goed onderzocht, ik durf wel te stellen dat een infectie de meest voor- komende complicatie is. Van belang is daarom dat het tatoeëren hygiënisch gebeurt en dat er sprake is van juiste nazorg.” Heel soms leidt een gezette tattoo tot een auto- immuunreactie: het afweersysteem valt het eigen lichaam aan. Dit kan leiden tot plaatselijke opvlam- ming of tot uiting van psoriasis, lichen planus of sarcoïdose (* , maar ook tot vitiligo. Vaak zijn deze mensen al jaren bekend met de huidziekte, in zeld- zame gevallen is het de eerste uiting hiervan. Van der Bent: “De kans op het krijgen van zo’n reactie is moeilijk te voorspellen. Er zijn geen harde cijfers hiervan, maar vermoedelijk gaat het om een kleine minderheid.” Koebner-effect Zo’n huidreactie van het auto-immuunsysteem staat bekend als het Koebner- (of Köbner-)effect, naar de Duitser Heinrich Köbner die dit in 1872 voor de eer- ste keer beschreef. De aandoening ontstaat of breidt zich uit naar plaatsen waar de huid een trauma heeft ondergaan. De aanleiding kan fysiek zijn, van bij- voorbeeld wondjes, wrijven, druk, een insectenbeet of acupunctuur tot (zon)verbranding, injecties, een operatie of een tatoeage. Vaccinaties, een chemische irritatie of verbranding of geneesmiddelengebruik kunnen het effect ook k Na plaatsing van een tattoo kunnen meer factoren bijdragen aan het Koebner-effect • hoe actief is je vitiligo op dat moment? • hoe groot en diep is de tattoo geplaatst? • op welk lichaamsdeel wordt de tattoo gezet? • is er een complicatie, zoals een infectie, ont- staan na het zetten van de tattoo? • ben je momenteel onder behandeling voor de vitiligo? • hoe oud ben je en wat is je huidtype?