Spotlight 02-2021

TEKST: ARNOUD KLUITERS ILLUSTRATIES: LAUREN REID HURST (@PIGMENTPAINTER) 19 Spot light! 18 Spot light! Eén naam, twee verschillende ziekten VORMEN VAN VITILIGO In tegenstelling tot wat veel mensen denken, bestaan er slechts twee varianten van vitiligo, niet méér. Beide zijn zelfs verschillende ziekten met verschillende oorzaken, beloop en behandelingsopties. T ijdens een internationale conferentie in het Franse Bordeaux hakten een groep pigmentcelspecialisten in 2011 definitief de knoop door. Tot die tijd hoefde je niet vreemd op te kijken als de ene dermatoloog het had over twee types vitiligo, terwijl een collega er net zo gemak- kelijk van overtuigd was dat er vijf of zelfs meer varianten bestonden (zie kader ‘Oude termen’). De namen van verschillende soorten zongen dus rond. Hoog tijd om eens duidelijkheid te creëren. “Sinds die conferentie spreekt de wetenschappelijke wereld alleen nog over segmentale en non-segmentale vitiligo”, zegt Sanne Uitentuis, arts Dermatologie in het Amsterdam UMC. “Twee varianten dus, het betreft na- melijk twee verschillende ziektes. Niet alleen gedragen die zich verschillend van elkaar, maar ook kennen beide soorten (hoewel vergelijkbaar) een andere oorzaak. Oude termen Vitiligo vulgaris (zie hierboven ‘Non-segmentale vitiligo’), vitiligo universalis en acro-faciale vitiligo zijn oude termen die passen bij non-segmentale vitiligo. • Breiden de witte vlekken zich door de jaren heen nog verder uit, over het gehele lichaam en komen ze met elkaar in verbinding? Dit heet dan vitiligo universalis. Wanneer hiervan sprake is, daarover bestaat nog altijd geen internationale consensus: sommige dermatologen zeggen dat minstens 80 procent van de huid wit moet zijn geworden, anderen houden 95 procent aan. Non-segmentale vitiligo Ongeveer 80 procent van de mensen met vitiligo heeft te maken met de non-segmentale variant, ook bekend als vitiligo vulgaris: door een te actief afweersysteem worden de eigen pigmentcellen aangevallen. Het gaat in dit geval dus om een auto- immuunziekte. Deze variant wordt non-segmentaal genoemd omdat de witte vlekken zich verspreid over – en dus op meer dan één segment van – het lichaam openbaren. Wat je vaak ziet, is dat als iemand witte vlekken op bijvoorbeeld de ene hand, knie, schouder of heup heeft, dat er min of meer gespiegeld aan de andere zijde ook witte plekken zichtbaar zijn. In het kader hieronder is te lezen op welke manieren zoal. Segmentale vitiligo Segmentale vitiligo berust op een weef- fout bij de aanleg van de huid gedu- rende de embryonale fase, waardoor pigmentcellen in één specifiek huidge- bied worden aangevallen. Ongeveer 20 procent van de mensen met vitiligo heeft te maken met de segmentale variant, die zich openbaart in één gebied, aan één kant van het lichaam. In relatief korte tijd breiden de witte vlekken zich snel uit. Na enkele jaren stabiliseert de situatie en vindt er geen depigmentatie meer plaats. De rest van het lichaam zal niet worden aangedaan. Behandeling Vitiligo kan op verschillende manieren worden behandeld. Uitgangspunt is om verder pigmentverlies af te remmen of om nog aanwezige pigmentcellen te stimuleren weer (tijdelijk) kleur te geven aan wit geworden huid. De aanpak hierbij varieert van het smeren met crèmes en zalven tot lichttherapie en pigment- transplantaties. Zowel bij segmentale als non-segmentale vitiligo kan worden gekozen voor de inzet van lichttherapie en/of een behandeling met zalven of crèmes. Uitentuis: “Bij non-segmentale vitiligo is het wel goed te weten dat het behandelen van bijvoorbeeld de romp of het gezicht meer kans op repigmentatie geeft dan van de uiteinden van het lichaam, zoals de vingertoppen.” Het blijkt dat mensen met segmentale vitiligo minder goed reageren op UV-belichting en zalven. “Maar wanneer je hier in een zo vroeg mogelijk stadium van het pigmentverlies mee begint, dan lukt het nog wel eens om de verdere uitbreiding te remmen. Is de situatie daarna stabiel, dan breidt de vitiligo zich meestal niet meer uit.” Een andere behandelingsoptie bij vitiligo is huidtransplantatie. “Is de vitiligo meer dan twee jaar rustig, dan gaan we uit van een niet-actieve vitiligo. Hoe langer rustig, hoe beter. Maar 100 procent garantie heb je niet, zeker niet bij non-segmentale vitiligo. In de loop der jaren kúnnen er weer nieuwe plekken ontstaan, óók in de getransplanteerde huid.” Pigmenttransplantatie heeft daarom meer kans van slagen bij mensen met segmentale vitiligo. Zoals hierboven al beschreven stabiliseert de situatie na verloop van tijd bij deze variant. “Maar wat je vervolgens ziet is dat sommige mensen niet zo’n grote behandelwens hebben”, zegt Uitentuis. “Ze weten al vrij snel hoe hun witte plekken er voortaan uitzien. Ze hebben niet te maken met de onzekerheid wanneer, hoe en waar de vlekken straks verder gaan uitbreiden. Dat geeft ze een zekere rust.” • Sommige mensen hebben alleen witte plekken aan de uiteinden van hun lichaam, zoals de voeten en handen, tenen en handen. Het kan ook zijn dat daarbij op het gezicht, met name rondom de mond, ogen en neus witte vlekken verschijnen: acro- faciale vitiligo. ‘Acra’ is de medische term voor uiteinden die uitsteken, faciaal kun je koppelen aan gezicht. • Dan is er nog focale vitiligo. In dit geval is er sprake van slechts één (of enkele) witte plekjes. “Meestal kun je dan nog niet zien welke variant het is – tenzij alle plekken zich duidelijk aan een kant bevinden. Welke variant het gaat worden, dat wijst zich later uit.” • Mixed type vitiligo is een gemengde vorm van vitiligo, die zelden voorkomt. In dit geval heb je zowel segmentale als non-segmentale vitiligo. Beide zullen zich verschillend gedragen. En omdat de oor- zaak verschillend is, zullen ze mogelijk ook anders behandeld worden als die behoefte er is.” Kijk tot slot niet vreemd op wanneer je een keer hoort of leest over acrale vitiligo: witte plekken dus op de uitstekende delen van het lichaam. Het is waarschijnlijk zo’n benaming van vóór 2011. Weliswaar weet je waar de vlekken zich bevinden, maar als verschijningsvorm staat deze ‘soort’ nergens beschreven. k