18 Spot light! 19 Spot light! TEKST: MASHA VAN DER HEYDE FOTO'S: DION (EIGEN ARCHIEF), PATRICK, MARCEL EN ALBERT (AMSTERDAM UMC) Vitiligo en hormonen: is er een relatie? “Het is een lastige vraag of er een relatie is tussen vitiligo en hormonen. Er is namelijk weinig over bekend en er zijn heel veel soorten hormonen. Een huidaandoening kan veel verschillende oorzaken hebben (zoals een bacterie, geneesmiddelengebruik, straling of een stofwisselingsstoornis), maar bij verreweg de meeste ervan is er geen eenduidige, duidelijke oorzaak aan te wijzen. Bovendien kan de aanleiding een combinatie van een heleboel factoren zijn. Veel mensen melden dat ze invloed van belangrijke levensgebeurtenissen zien, maar hard bewijs hiervoor is er niet. Verder is het natuurlijk de vraag of het alleen om hormonen gaat of spelen andere factoren ook een rol? Op sociale media van Vitiligo.nl gaat het soms ook over de mogelijke relatie tussen vitiligo en hormonen - en dan specifiek gedurende belangrijke levensgebeurtenissen zoals zwangerschap/geboorte, puberteit, overgang en trauma’s zoals een ongeval of een operatie. Wat is er over die relatie te vertellen? Marcel Bekkenk geeft uitleg. Mensen willen graag verbanden leggen en we onthouden die belangrijke gebeurtenissen. Zo koppelen we ze aan elkaar. Maar is een huidaandoening werkelijk het gevolg van een bepaalde gebeurtenis? Het is ingewikkeld om georganiseerd onderzoek te doen en aan te tonen of er zo’n vermeende relatie er is. Vitiligo is namelijk een zich traag openbarende aandoening, wat terugzoeken naar de oorzaak nog lastiger maakt. We weten heel goed hoe vitiligo verloopt als het begonnen is, maar de eerste aanzet is onbekend. Mogelijk is er niet één oorzaak, maar zijn er meerdere factoren die het immuunsysteem kunnen aanzetten tot afweer tegen pigmentcellen. Ook zien we dat vitiligo overal ter wereld voorVITILIGO.NL GEEFT ANTWOORD Marcel Bekkenk (54) en Albert Wolkerstorfer (59) zijn medisch adviseurs van Vitiligo.nl. Marcel is hoogleraar Dermatologie en geeft in het Amsterdam UMC leiding aan de afdeling Dermatologie waar de Sectie Nederlands Instituut voor Pigmentstoornissen (SNIP) onderdeel van is. Albert is er staflid. Patrick Kemperman (50) is dermatoloog met onder andere psychodermatologie als aandachtsgebied. Hij werkt in het Amsterdam UMC en in het Dijklander Ziekenhuis in Purmerend. Dion Timmer (38) is eigenaar van SKINSO Paramedisch Centrum voor Huidtherapie en mede-eigenaar van EOS Huidlaserkliniek West. Beide centra zijn zowel in de Langeland Huidkliniek in Zoetermeer als in het HMC Westeinde in Den Haag gevestigd. komt, met al zijn verschillen, invloeden en culturen: er is dus niet sprake van één universele oorzaak zoals voeding, leefstijl, enzovoorts. Vragenlijst Wel hebben we ooit in het Amsterdam UMC, nog voor ik er ging werken, een vragenlijst naar patiënten gestuurd. Een van de vragen luidde: waardoor denk jij zelf dat jouw vitiligo is ontstaan? Daar kwamen heel verschillende antwoorden uit. Aanzienlijk veel mensen koppelden hun vitiligo aan oorzaken waarvan we weten dat die het waarschijnlijk niet zijn, zoals voeding. Verder werden er belangrijke levensgebeurtenissen genoemd met een mogelijke relatie tussen hormonen en vitiligo zoals zwangerschap, de overgang, stress, trauma’s en de invloed van de zon. Bij huidverbranding door de zon kun je je afvragen: is de invloed hiervan de oorzaak of de reden waardoor je vitiligo herkent? En bij stress komt ook het hormoon cortisol vrij, dat zorgt voor verlaging van de afweer. Dit zou juist een gunstige functie op vitiligo moeten hebben, terwijl mensen meldden dat stress hun vitiligo verergert. De netste manier om onderzoek te doen, is een zogenaamd ‘dubbelblind gerandomiseerd onderzoek’ waarbij je één groep patiënten wel en de andere niet iets toedient (of aan iets blootstelt). Zowel de patiënt als de dokter weten niet of de deelnemende patiënt in de behandelde of de controlegroep zit. Dat is in geval van stress niet alleen nagenoeg onmogelijk, maar ook ongewenst: het ‘toedienen van stress’ is onethisch. Wel is het zo dat in Japan geregeld sprake is van aardbevingen: er is na zo’n beving onderzocht of dit had geleid tot een verslechtering van de huidaandoeningen? Dat bleek zeker niet uniform het geval. Verschillende gebeurtenissen Zwangerschap is bij veel vrouwen een periode waarin zij minder last hebben van (auto-immuun)ontstekingsziektes, zoals psoriasis en systemische lupus erythematodes (SLE). Andere huidaandoeningen zoals eczeem kunnen daarentegen juist verergeren. Waarschijnlijk komt dit omdat de afweer geremd wordt en voorkomen moet worden dat het ongeboren kind wordt afgestoten. In de buik zit immers een persoon die voor de helft genetisch anders is; dit zou een grote kans op afstoting geven als het immuunsysteem vol aan staat. Het gevolg is dat er tijdens een zwangerschap vaak enige tempering van auto-immuunziektes (zoals vitiligo) is, terwijl je na de bevalling een opvlamming ziet. Al zijn er altijd mensen die precies het omgekeerde melden. Een ander voorbeeld is de overgang, al is dit de minst voor de hand liggende periode met betrekking tot het ontstaan van vitiligo. Daarover heb ik in de wetenschappelijke literatuur niets kunnen vinden. Tijdens de overgang is het lichaam aan veel veranderingen onderhevig en bovendien is het beloop van vitiligo vaak geleidelijk: dit maakt dat er geen bewijs is dat vitiligo in die fase meer of minder wordt. Is er sprake van een trauma na een ongeval of een operatie? Bij zo’n belangrijke gebeurtenis speelt er iets anders. Bij een trauma kan bijvoorbeeld plotseling haarverlies optreden: soms is dit aspecifiek, maar er kan ook sprake zijn van alopecia areata. Dit is ook een auto-immune haaraandoening die heel dicht tegen vitiligo aanligt. Verwondingen van de huid kunnen een alarmsignaal geven, wat kan resulteren in (verergering van) vitiligo. Om die redenen wordt vaak gezegd dat een psychisch trauma een rol kan spelen bij het ontstaan van vitiligo, maar bewezen is dit nog niet. Kunstmatige invloed Dat ligt anders bij de kunstmatige invloed op hormonen, zoals chemotherapie. De klassieke chemotherapie is immuun- suppressief. Dit remt het gehele immuunsysteem (oftewel afweersysteem) en daarmee wordt ook de ontstekingsziekte verminderd. Tegenwoordig gebruiken we ook immunotherapie, een behandeling die een afweerreactie tegen kankercellen stimuleert. Die therapie versterkt of verandert het eigen afweersysteem, zodat het de kankercellen beter kan doden. Probleem is dat de gehele afweer wordt gestimuleerd en niet alleen de cellen die gericht zijn tegen de kanker. Bijwerkingen zoals auto-immuunaandoeningen (waaronder vitiligo) zijn daarbij bekend. Bij chemotherapie zie je van alles voorbijkomen en zijn bijwerkingen eerder regel dan uitzondering, dit wordt (huid)toxiciteit genoemd. Vitiligo is niet een veel voorkomende bijwerking bij de klassieke chemotherapie. Uiteindelijk blijft het lastig om na te gaan of er een oorzakelijk verband bestaat tussen vitiligo en hormonen. Er is nog geen bewijs dat belangrijke levensgebeurtenissen die beïnvloeden. Wetenschappers hebben er zeker wel aandacht voor, we zijn heel nieuwsgierig en willen weten hoe het zit. Het is een vraag die veel gesteld wordt en het is teleurstellend als we er geen antwoord op hebben. Laten we hopen dat er in de toekomst meer antwoorden komen!”
RkJQdWJsaXNoZXIy NzkyMjk=